Protestantyzm

W 1545 i w 1547 r. miały już miejsce publiczne kazania luterańskie w kilku kościołach Krakowa. Od 1552 r. ks. Grzegorz Paweł z Brzezin odprawiał sporadycznie publiczne nabożeństwa domowe pod Krakowem (w Woli Justowskiej i Chełmie) dla krakowskich ewangelików. Natomiast 17 sierpnia 1557 r. ks. Grzegorz Paweł- mianowany przez synod stałym duszpasterzem zboru krakowskiego, przeprowadził pierwsze publiczne nabożeństwo w Krakowie. To zdarzenie uznaje się za początek pierwszego zboru krakowskiego.

W 1572 roku otwarto pierwszy kościół luterański zwany "Brogiem" - przy ulicy św. Jana 6. Niedługo potem powstał także zbór ariański- na rogu dzisiejszych ulic Szpitalnej i św. Tomasza. Oba zostały jednak zniszczone w 1591 roku, a w XVII w. na ich miejscu wzniesiono kościoły- NMP na Żłobku oraz św. Tomasza. Od tej pory nabożeństwa protestanckie musiały odbywać się poza miastem. W tym też czasie w Małopolsce bardzo popularny stał się także kalwinizm. Jednak XVII i XVIII wiek przyniosły kontrreformację i na nowo wzrosło znaczenie katolicyzmu, oraz nasiliły się prześladowania protestantów. Ze względu na swoje bezpieczeństwo ewangelicy krakowscy zaczęli stopniowo oddalać się od miasta stołecznego. Od 1591 do 1613r. siedziba zboru mieściła się w Aleksandrowicach, ale w 1614r., z powodu licznych napadów, przeniesiono ją do Wielkanocy koło Miechowa i Łuczanowic. W 1656r. kościół w Wielkanocy dwukrotnie niszczono. Nie wiadomo, gdzie odbywały się później nabożeństwa ewangelików. Przypuszcza się, że jeszcze po 1750r. w Wielkanocy była siedziba zboru i kościoła, możliwe jest też, że potem luteranie raz w roku uczestniczyli w nabożeństwach wielkanocnych w Sławatyczach. Taka sytuacja miała pozostać aż do 1790r.