Opowiedz mi miasto

Głąbik krakowski

Dane

  • Nazwa:

    Głąbik krakowski

  • Autor:

    Mieszkańcy Krowodrzy

  • Dzielnica:

    5

 

Opowieść o głąbiku krakowskim, którą podzielili się mieszkańcy Krowodrzy podczas konsultacji społecznych w dn. 26.06.2018 r.

 

[…] Takie wspominamy stare czasy, a kto wie jak wyglądał głąbik?

[głos kobiecy:] nie pamiętam

[inny głos kobiecy:] to co rosło, takie wysokie?

[męski głos:] tak!

[kobiecy głos:] tak, głąb z kapusty, ale nie. I to się kisiło.

[inny głos kobiecy:] i to zaginęło.

[głos męski:] ja to zacząłem mieć, to mi ślimaki zjadły.

[pytanie dopytujące: a co to jest?] wyrośnięta sałata, gdzie się kwiatostan ze środka wykorzystywało, i to się w słojach kisiło.

[kobieta dodaje:] bo to z rodziny sałat.

[głos męski:] ale tu więcej warzyw było. Wiem, że się skorzonero uprawiało.

[…] Ja wprowadzałem nowe warzywa, ale z tych starych, no to myślę, że te głąbiki krakowskie były tutaj znane.

[kobieta dopytuje:] ale co to było?

[głos męski:] To była jakby wyrośnięta sałata, która ma kwiatostan do góry, potem te listki się obrywało i tej wielkości układało się do wielkiego słoika i kisiło się jak ogórki. Głąbiki, tak, głąbiki krakowskie.

 

Według Słownika regionalizmów krakowskich głąbik krakowski to „odmiana sałaty o wąskich liściach, wytwarzająca mięsisty pęd kwiatowy, jadany zwykle po ukiszeniu, dawniej powszechnie uprawiana na żyznych glebach podkrakowskiej Czarnej Wsi, Łobzowa i Krowodrzy”.

D. Ochmann, R. Przybylska (red.), Powiedziane po krakowsku. Słownik regionalizmów krakowskich, Kraków 2018, s.157

Inne źródła podają:

Głąbik krakowski (Lactuca sativa var. asparagina lub augustana, łoczyga, sałata szparagowa, łodygowa, selerowa, chińska, sałata Karola – jedna z odmian) – wg XIX-wiecznych źródeł był ulubionym warzywem krakowian, uprawianym na żyznych, podmiejskich terenach, popularnym do lat 60-tych ubiegłego wieku. Fenomen głąbika polega na tym, że zarówno liście, jak i jego łodygi, przekształcające się w pędy kwiatowe, są jadalne na surowo, jak i po obróbce termicznej. W Polsce łodygi kiszono, a następnie robiono z nich zupę, podobną do ogórkowej. W Chinach, skąd warzywo pochodzi, zarówno liści jak i łodyg używa się do dań typu stir-fry. Całe warzywo nadaje się do dań jednogarnkowych, zup, sałatek, pure, dań sauté, kanapek, skrojone łodygi można podawać z ulubionymi dipami, można traktować je podobnie do szparagów. Pędy należy obrać z lekko gorzkawej skórki. Głąbik krakowski zawiera cztery razy więcej witaminy C od „zwykłej” sałaty. Nasion należy szukać w dobrych sklepach nasiennych lub online.

Pierwszym badaczem, który spośród wielu różnych gatunków sałaty wyodrębnił głąbika, był krakowski farmaceuta, lekarz i chemik Florian Sawiczewski (1797-1876). Profesor Sawiczewski zwrócił uwagę na odmianę sałaty uprawianą w podkrakowskich wsiach (m.in. Czarna Wieś i Nowa Wieś), którą nazwał łoczygą krakowską – Lactusa cracoviensis.

F. Sawiczewski, Wiadomość o Łoczydze w ogólności a w szczególności o Łoczydze krakowskiéj podana przez Prof. Dr. F. Sawiczewskiego, „Rocznik Wydziału Lekarskiego w Uniwersytecie Jagiellońskim” 3: 1840, s. 49-66

 

 

Aktualności

Sprawdź w tym tygodniu

  • Głąbik krakowski

     

    Opowieść o głąbiku krakowskim, którą podzielili się mieszkańcy Krowodrzy podczas konsultacji społecznych w dn. 26.06.2018 r.

     

    […] Takie wspominamy stare czasy, a kto wie jak wyglądał głąbik?

    [głos kobiecy:] nie pamiętam

    [inny głos kobiecy:]

  • Włóczek

    Włóczkowie byli to flisacy, mieszkańcy podkrakowskich wsi, którzy w dawnych czasach zajmowali się spławianiem drewna po Wiśle. Nazwa włóczek wywodzi się od „włóczyć”, czyli spławiać drewno. Najbardziej znani włóczkowie mieszkali na Zwierzyńcu. Drewno spławiano na galarach. Czynności wykonywane przez włóczków były zajęciem s